Vandaag dwalen we door het labyrint van de mondiale financiën te dwalen, de digitale metamorfose van fiatgeld en waarom dit alles minder op vooruitgang lijkt en meer op een fluwelen handschoen over een ijzeren vuist.
Laten we beginnen met de vrouw die in het centrum staat. Kristalina Georgieva,
Bulgaarse van geboorte, econome van beroep en sinds 2019 de koningin van het
Internationaal Monetair Fonds (IMF). Ze is een voormalig trouwe medewerker van
de Wereldbank, met een curriculum vitae dat leest als een who's who van de
internationale bureaucratie: de ene dag klimaatgezant, de andere dag
vicevoorzitter van de Europese Commissie.
Ze heeft in het openbaar al verklaard dat haar organisatie "hard werkt" aan een
wereldwijd platform voor digitale valuta van centrale banken. Ze doet dit met de
kalme zekerheid van iemand die al decennialang de scherpe kantjes van
economische crises afhaalt, maar vergis u niet, het is een intentieverklaring.
Georgieva is geen malafide agent; ze is het publieke gezicht van een instelling
die sinds de Tweede Wereldoorlog de geldhoeveelheid wereldwijd vormgeeft.
En nu we het er toch over hebben, wat is dat IMF-beest eigenlijk?
Het Internationaal Monetair Fonds, opgericht in 1944 in Bretton Woods, New
Hampshire, te midden van de verwoestingen van de wereldwijde depressie en oorlog,
was bedoeld als stabilisator, als scheidsrechter in de internationale
handelsoorlog. Het doel? Het voorkómen van de devaluaties van de eurozone die de
jaren dertig tot een economisch bloedbad maakten, het verstrekken van
kortetermijnleningen aan landen die op de rand van faillissement balanceerden,
en het bevorderen van een wereld waarin wisselkoersen met een zekere
voorspelbaarheid schommelen. Nobele doelen, zou je kunnen zeggen, maar zoals
zoveel grootse plannen zijn ze in de loop der tijd geëvolueerd. Tegenwoordig
fungeert het IMF als kredietverstrekker "in laatste instantie", en verbindt het
voorwaarden aan zijn reddingsoperaties: bezuinigingsmaatregelen, structurele
hervormingen, de hele neoliberale preek over privatisering en
begrotingsdiscipline.
De leden? Bijna allemaal, 190 landen sterk, van de Verenigde Staten met een
vetorecht van 16,5% van de stemmen tot de kleinste eilandstaten in de Stille
Oceaan met een klein beetje invloed. Het is een club waar de rijke landen de
agenda bepalen en de rest in de rij staat voor voorwaardelijke restjes.
Georgieva's IMF rommelt niet langer alleen met spreadsheets; het houdt de code
van ons geld nauwlettend in de gaten.
Maar waarom beweert ze dat fiatgeld, de vertrouwde papieren belofte waar we
allemaal mee worstelen sinds Nixon in 1971 de gouden standaard liet vallen, op
weg is naar een digitaal lot?
Fiat, voor de niet-ingewijden, is geld bij decreet: het behoudt waarde omdat
overheden dat zeggen, niet omdat het wordt gedekt door een kluis vol glinsterend
goud. Geen intrinsieke waarde, alleen collectief vertrouwen in het vermogen van
de staat om belastingen te heffen en te handhaven.
Maar dat vertrouwen wankelt in het tijdperk van smartphones en directe
overboekingen. Contant geld is omslachtig, duur om te drukken en te bewaren, en
ronduit achterhaald nu een miljard mensen al met hun telefoon boodschappen doen.
Dan hebben we de digitale valuta van de centrale bank, oftewel CBDC's:
elektronische tokens die rechtstreeks door centrale banken worden
uitgegeven, gekoppeld aan de euro, pond of de dollar, wettig betaalmiddel zonder
het gekreukel van bankbiljetten.
Georgieva en haar medestanders zien het als de belichaming van efficiëntie, een
manier om de tussenpersonen in de bankwereld te omzeilen en geld rechtstreeks
naar je digitale portemonnee te sturen.
Grensoverschrijdende betalingen? Sneller dan een illegale immigrant die op een
kalme dag vanuit Frankrijk het Kanaal oversteekt. Financiële inclusie? Bankloze
mensen op het platteland van Kenia of in stedelijke sloppenwijken zouden
eindelijk kunnen meedoen. Maar vouw de glanzende prospectus open en u krijgt een
glimp te zien van de andere zijde van de medaille: totale zichtbaarheid. Elke
transactie getraceerd, elke uitgavenpatroon gecatalogiseerd. Nooit meer een
briefje van honderd onder de tafel door schuiven voor een geheime gunst.
Dit brengt ons bij schuld en inflatie, die twee spoken die door het grootboek
van elke econoom spoken. Schuld, publiek of privaat, is simpelweg lenen tegen de
productiviteit van morgen, een belofte om met rente terug te betalen. Overheden
zijn er dol op om oorlogen, sociale voorzieningen of andere financiële problemen
te financieren; huishoudens zijn er dol op voor huizen en vakanties. Maar
wanneer de schuld explosief stijgt, zoals na de pandemie, toen van veel landen
de staatsschuld opliep, neemt de druk toe.
Maak kennis met inflatie: die verholen sluiproute waarbij te veel geld te weinig
goederen najaagt, waardoor de koopkracht afbrokkelt. Een product dat gisteren
een euro kostte, is morgen alweer duurder, niet omdat grondstoffen schaars zijn,
maar omdat centrale banken zoals de Europese Centrale Bank of de Bank of England
euro's resp. ponden als confetti hebben gedrukt om de economie te stimuleren.
Het is een sluipende belasting op spaargeld, een zegen voor schuldenaren (aangezien
de aflossingen in reële termen krimpen) en een nachtmerrie voor gepensioneerden
die hun spaargeld zien verdampen. CBDC's beloven in deze berekening een
oplossing: programmeerbaar geld. Niet zomaar cijfers op een scherm, maar code
die zich naar de wil van de bank voegt.
Neem bijvoorbeeld Agustín Carstens, de zilverharige, mollige voormalige algemeen
directeur van de Bank voor Internationale Betalingen, die geheimzinnige
Zwitserse club van centrale bankiers die vaak de ‘centrale bank der centrale
banken’ wordt genoemd.
In zijn toespraak tot het IMF in 2020 gaf Carstens al een voorproefje van het
onheil waar ze ons mee willen opzadelen. Met fysiek geld, merkte hij wrang op,
weten we hoeveel bankbiljetten er rondzweven; met digitale grootboeken kunnen
autoriteiten bijhouden wie wat vasthoudt en waar het naartoe gaat. "Dit zou
betekenen dat voor de centrale bank het belangrijkste verschil met contant geld
niet de fysieke vorm is, maar de programmeerbaarheid."
Daar komt deaap uit de mouw, zo duidelijk als het maar kan zijn. Programmeerbaar
geld is niet zomaar gemak; het is een joystick voor economische poppenspelers.
Stel u een vervaldatum voor die op een waardecheque staat: geef hem uit aan
boodschappen vóór het einde van de termijn die er op staat, of poef, hij
verdwijnt en dwingt een trage economie tot snelheid. Of, als oververhitting
dreigt, kun je je geld alleen nog maar aan essentiële dingen besteden, geen
uitstapjes naar de kroeg of geldverspilling aan gadgets. Economen zijn hier
natuurlijk dol op; hun ogen glimmen bij het vooruitzicht van "financiële
stabiliteit".
Druk op een knop om de uitgaven te beperken tijdens een economische
hoogconjunctuur, en op een andere om ze te versnellen tijdens een recessie.
Vanuit hun positie in Basel is het elegant: datagestuurde aanpassingen om
recessies te voorkomen, zonder ingewikkelde politiek.
Maar laten we het beestje gewoon bij de naam noemen, oké?
Vanuit het perspectief van een tiran, of zelfs van een overijverige ambtenaar,
is dit de koortsachtige fantasie van de technocratie, een eeuwige leiband aan de
menselijke impuls. Carstens en consorten presenteren het als het beschermen van
het systeem, maar het geeft anonieme algoritmes de macht om uw keuzes te
dicteren. En hier zit hem de crux: deze mars van digitaal geld sluit naadloos
aan bij de wereldwijde sprint naar digitale ID's.
In het Verenigd Koninkrijk heeft de Labour-regering van premier Keir Stalin
plannen onthuld voor een gratis, landelijk systeem, dat verplicht is voor
controles op het recht op werk tegen het einde van de parlementaire periode. Het
wordt verkocht als een bolwerk tegen illegale migratie, een soepelere weg naar
diensten, maar tegenstanders van Big Brother Watch tot Nigel Farage van deReform
UK partij bestempelen het als een Trojaans paard voor surveillance. Wereldwijd,
van Estland tot India, geldt hetzelfde patroon: leid iedereen naar één digitaal
knelpunt, en zodra de schakelaar omgaat, is deelname niet langer optioneel. Het
is het einddoel van autonomie, vooral onder een regering die, laten we dat niet
vergeten, de gewoonte heeft om mensen op te sluiten vanwege bloemrijke tweets,
zoals in het Verenigd Koninkrijk. Geef Whitehall de sleutels tot de biometrische
gegevens, en de intrekking ervan morgen zou de Brit kunnen uitsluiten van een
treinkaartje, een banklening, of erger.
Voorstanders, altijd de gladde praters, counteren met de vertrouwdheid van
gezichtsherkenning of vingerafdrukherkenning op de iPhone. Terecht punt; we
ruilen een beetje privacy in voor die dagelijkse, soepele buzz. Maar hier is de
kloof: Apple of Google zijn private domeinen waar we voor kiezen, die we tot
armoede kunnen veroordelen als ze met onze gegevens knoeien. Een door de staat
verplichte ID? Dat is dwang, zonder afslag en zonder verhaal wanneer ze onze
gegevens aan Palantir doorgeven of een nieuwe wet invoeren om de tegoeden van
andersdenkenden te bevriezen. Het is de blauwdruk voor een sociaal
kredietsysteem, waarbij een misplaatste retweet je in een digitaal vagevuur doet
belanden. Geen wonder dat er zoveel ophef is; dit is niet zomaar een upgrade,
het is abdicatie.
Dus, wat nu, nu fiat onverbiddelijk digitaliseert? Ruilen met gouden munten en
zilverstaven? Charmant in theorie, zeker een bescherming tegen de leegte, maar
probeer maar eens een Ryanair-vlucht te boeken met een Krugerrand en u zult de
tekortkomingen ontdekken.
Nee, we moeten deze toekomst op onze eigen voorwaarden tegemoet treden, en
blockchain lonkt als het sluwe tegengif. Stel u een gedecentraliseerde digitale
ID voor, niet vastgelegd op een overheidsserver, maar op een gedistribueerd
grootboek: u alleen heeft de privésleutels in handen, net als met een
cryptowallet.
Uw sleutels, uw munten; uw sleutels, uw identiteit.
Krijg toegang tot de gedigitaliseerde wildgroei, van grensoverschrijdende
betalingen tot geverifieerde inloggegevens, zonder een centrale heerser die over
uw schouder meekijkt. Programmeerbaar geld? Omzeil het door centralebanktokens
te mijden. Overheden mogen dan wel zuchten en blazen, maar ze kunnen uw contante
grootboek niet mandateren. U bepaalt de stroom van uw gegevens.
Het is een bedwelmend brouwsel, deze bende, angstaanjagend en labyrintisch
genoeg om iedereen behalve de meest wankelmoedige te verbazen. Negenennegentig
procent van ons moddert maar wat aan, wat de politici prima uitkomt; verwarring
is hun dekmantel. Maar kennis is de grote gelijkmaker, dus informeer u, beste
lezer, onderzoek de aannames en kies verstandig. Verwerp de gecentraliseerde
valstrik volledig als u kunt, of baan u een weg naar binnen via
gedecentraliseerde draden. Beide paden behouden die glimp van vrijheid, opdat we
niet op een ochtend wakker worden en ontdekken dat die is uitgedoofd boven ons
ochtendkopje. Drink uw koffie op; de wereld is in beweging en heeft stemmen
zoals de onze nodig om de dromen van de tirannen op afstand te houden.
Een geïnformeerd publiek is een gewapend publiek. De toekomst komt eraan, of we
het er nu mee eens zijn of niet. We moeten dus manieren vinden om erdoorheen te
navigeren en de vele valkuilen te vermijden. Zo zal de toekomst van ons zijn,
beste lezer, ondanks wat de kwaadaardige boekhouders en machiavellistische
tirannen eisen.
[Alle links, bronnen, documenten en meer informatie uitsluitend voor abonnee's]
[31 oktober 2025]
Afdrukken
Doorsturen
